Język neapolitański w pieśni

Język, nie akcent

Neapolitański, we własnym języku napulitano, to język romański z gałęzi italo-dalmatyńskiej, używany w większości kontynentalnych południowych Włoch. Nazwę zawdzięcza Królestwu Neapolu, które niegdyś obejmowało większość tego obszaru i miało to miasto za stolicę. 14 października 2008 roku ustawa regionu Kampania stanowiła, że neapolitański ma być chroniony. We Włoszech nie ma formalnego statusu narodowego.

Dlaczego pieśni go używają

Wszystkie pieśni neapolitańskie są pisane i wykonywane w języku neapolitańskim. Muzykę śpiewa wielu śpiewaków spoza Neapolu, ale trudno zaśpiewać ją poprawnie bez znajomości dialektu, który jest kluczowy dla właściwej intonacji. Kilku obcokrajowców napisało własne pieśni dialektalne, a najsłynniejsze przykłady to 'A vucchella Gabrielego D'Annunzia i Tu sì 'na cosa grande Domenica Modugno.

Jak brzmi

Najbardziej uderzająca różnica w stosunku do włoskiego tkwi w wymowie. Nieakcentowane samogłoski osłabiają się do szwy, dźwięku a w angielskim „about”, dlatego tytuł taki jak „O sole mio” wymawia się z miękkimi końcowymi samogłoskami. Neapolitański odmiennie traktuje też niektóre zbitki spółgłoskowe: tam, gdzie włoski ma mondo i quando, neapolitański ma munno i quanno. Wielu neapolitańczyków mówi po włosku z neapolitańskim akcentem, stosując to samo osłabienie samogłosek.

Co odróżnia go od włoskiego

Wymowa stanowi największą barierę w zrozumieniu, ale to gramatyka wyróżnia ten język. Neapolitański ma rzeczowniki rodzaju nijakiego i unikalny sposób tworzenia liczby mnogiej, a rodzaj i liczba są zaznaczane zmianą samogłoski akcentowanej, nie zaś końcowej, jak we włoskim. Włoski i neapolitański są wzajemnie zrozumiałe w zmiennym stopniu, zależnie od mówiących.

Literatura i scena

Neapolitański ma bogatą historię literacką, muzyczną i teatralną. Wikipedia wymienia Giambattistę Basilego, Eduardo Scarpettę, jego syna Eduardo De Filippo, Salvatore Di Giacomo i Totò. Dzięki temu dziedzictwu oraz pracy Renato Carosone w latach 50. XX wieku język ten jest wciąż obecny w muzyce popularnej, a Pino Daniele i Nuova Compagnia di Canto Popolare zwrócili na niego uwagę całego kraju.

Język, który wędrował

Głównie za sprawą masowej emigracji z południowych Włoch pod koniec XIX i w XX wieku neapolitański jest obecny w społecznościach włoskich w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii, Brazylii, Argentynie, Urugwaju, Meksyku i Wenezueli. W Stanach Zjednoczonych kontakt z angielskim i sycylijskim sprawił, że tradycyjny neapolitański znacznie różni się od mowy dzisiejszego Neapolu. Neapolitański wpłynął także na intonację hiszpańskiego używanego w Buenos Aires i w Urugwaju, co jest kolejnym dowodem na to, jak daleko zawędrowało jego brzmienie.

Słuchanie bez słów

Nie trzeba rozumieć neapolitańskiego, by cieszyć się koncertem jego pieśni. Tematy są znajome: miłość, tęsknota, morze, słońce, sam Neapol. Wystarczy rzut oka na tłumaczenie jednego czy dwóch tytułów z wyprzedzeniem, by wiedzieć, o czym jest pieśń. Gdy przychodzi moment wspólnego śpiewania, melodia niesie cię ze sobą, a goście, którzy nie znali ani jednego słowa, opisują to jako doświadczenie uniwersalne.

Czytaj dalej: O sole mio: historia

Dla kogo to nie jest

Jeśli chcesz nauczyć się mówić po neapolitańsku, godzinny koncert tego nie nauczy. Uniwersytet Neapolitański im. Fryderyka II oferuje kursy dialektologii kampanijskiej od 2003 roku, ale ich celem jest badanie historii i społecznej roli języka, a nie nauka mówienia. Na tym koncercie wystarczy słuchać. A jeśli szukasz skrótu do biegłości, godzina piosenek da ci garść dźwięków i melodię, nie gramatykę.