Historia canzone napoletana

Co oznacza ten termin

Canzone napoletana, czyli pieśń neapolitańska, to tradycyjna forma muzyki śpiewanej w języku neapolitańskim. Zazwyczaj wykonuje ją solowy głos męski, choć solistki są również dobrze reprezentowane, i pojawia się w znanych gatunkach, takich jak pieśń miłosna i serenada. Wiele pieśni opowiada o nostalgicznym tęsknocie za Neapolem takim, jakim był niegdyś. Wikipedia wymienia „'O sole mio", „Torna a Surriento", „Funiculì, Funiculà" i „Santa Lucia" wśród utworów, które ją definiują.

Piedigrotta, gdzie wszystko się zaczęło

Piedigrotta to część dzielnicy Chiaia w Neapolu, nazwana od kościoła Madonny di Piedigrotta przy wejściu do Crypta Neapolitana, w rejonie Mergelliny. Treccani wywodzi festiwal od małej kaplicy z XIII wieku i podaje, że odbywał się w nocy z 7 na 8 września. Zauważa również, że pochodzenie neapolitańskiej pieśni ludowej jest związane z tym festiwalem.

Konkurs piosenki

Pieśń neapolitańska stała się formalną instytucją w latach trzydziestych XIX wieku za sprawą dorocznego konkursu kompozytorskiego na festiwalu Piedigrotta. Zwycięzcą pierwszego festiwalu była „Te voglio bene assaje", tradycyjnie przypisywana kompozytorowi operowemu Gaetano Donizettiemu, choć artykuł z 1984 roku pokazuje, że nie ma historycznych dowodów na to przypisanie. Festiwal odbywał się regularnie do 1950 roku, kiedy został porzucony.

Wydawcy i poeci

W XIX wieku pieśń dotarła do wszystkich klas społecznych za sprawą wydawców muzycznych, a Treccani podaje, że Piedigrotta stała się publicznym wydarzeniem służącym sprzedaży nut i nagrań. Poeci zaczęli tworzyć na potrzeby tego rynku. Treccani wymienia Salvatore Di Giacomo (1860–1934), Libero Bovio (1883–1942) i E. A. Mario (1884–1961), którego katalog przekroczył 2000 pieśni. „’O sole mio”, skomponowana w 1898 roku, jest podawana jako pierwszy słynny przykład nowszego stylu pod wpływem zagranicznym.

Wyjazd z Neapolu

Wiele pieśni neapolitańskich stało się słynnych na całym świecie, ponieważ emigranci z Neapolu i południowych Włoch wywieźli je za granicę, mniej więcej w latach 1880–1920. Enrico Caruso, urodzony w Neapolu w 1873 roku, śpiewał popularną muzykę swojego rodzinnego miasta jako bisy w Metropolitan Opera w Nowym Jorku na początku XX wieku i nagrał wiele z tych pieśni. Stały się one następnie częścią standardowego repertuaru tenorów operowych. Caruso dokonał około 250 komercyjnych nagrań w latach 1902–1920.

Śpiewacy uliczni i kawiarnie

Treccani opisuje tradycję wędrownych artystów ulicznych, posteggiatori, znanych również jako pusteggia lub cuncertino, którzy roznieśli melodię neapolitańską po całym świecie. Między końcem XIX wieku a pierwszymi trzema dekadami XX wieku tradycyjna pieśń rozkwitała w café-concert i teatrach variété. To właśnie te miejsca wciąż przypomina kameralny koncert na żywo: głosy, instrumenty i publiczność tak blisko, że słyszy je bez nagłośnienia.

Po 1950 roku

Od lat pięćdziesiątych pieśń znów się zmieniła. Treccani podaje, że Festival di Napoli, prowadzony przez RAI, odbywał się w latach 1952–1970, i twierdzi, że wielu miejscowych uważało, iż wypaczał on tradycję. Pieśni napisane po 1950 roku, takie jak „Malafemmena” Totò i „Maruzzella” Renato Carosone’a, stały się klasykami same w sobie. Późniejsi artyści, tacy jak Pino Daniele, utrzymywali neapolitański przy życiu w muzyce popularnej.

Gdzie mieści się godzina na żywo

Godzinny koncert nie może objąć tego wszystkiego i nie próbuje. Oferuje klasyczny rdzeń: pieśni, które konkursy Piedigrotta i wydawcy uczynili słynnymi, śpiewane na żywo. Jeśli szukasz nowszego brzmienia od lat 2010 wzwyż, z jego hip-hopowymi i elektronicznymi miksami, to nie jest ten występ. Jeśli chcesz usłyszeć pieśni, które śpiewali Caruso i Trzej Tenorzy, to dobre miejsce, by posłuchać ich z bliska.

Czytaj dalej: Koncert neapolitański w Neapolu