Funiculì, Santa Lucia i inne

Jak korzystać z tej listy

To pieśni, które większość gości już słyszała, nie wiedząc, skąd pochodzą. To najsłynniejsze utwory tego gatunku, a koncert tradycyjnej pieśni neapolitańskiej czerpie z tego świata. Program zmienia się wraz z wykonawcami, więc żaden z nich nie jest gwarantowany danego wieczoru. Potraktuj tę listę jako tło: znajomość historii sprawia, że pieśń łatwiej śledzić, gdy wybrzmi, i łatwiej dołączyć, gdy sala śpiewa.

Funiculì, Funiculà

Luigi Denza skomponował ją w 1880 roku do słów dziennikarza Peppina Turco, dla upamiętnienia otwarcia pierwszej kolei linowej na Wezuwiuszu. Zaprezentowano ją na festiwalu Piedigrotta w tym samym roku, a nuty wydane przez Ricordi sprzedały się w ponad milionie egzemplarzy w ciągu roku. W oryginalnym tekście Turco młody człowiek porównuje ukochaną do wulkanu i zaprasza ją na romantyczną wyprawę na szczyt.

Pieśń, która zwiodła Straussa

Richard Strauss usłyszał tę pieśń podczas tournée po Włoszech sześć lat po jej powstaniu, wziął ją za tradycyjną neapolitańską pieśń ludową i wykorzystał w swoim poemacie symfonicznym Aus Italien. Denza pozwał go i wygrał, a Strauss musiał zapłacić tantiemy. Rimski-Korsakow popełnił ten sam błąd w swojej Neapolitańskiej pieśni z 1907 roku. To, że współczesna pieśń została wzięta za muzykę ludową, wiele mówi o tym, jak szybko się rozprzestrzeniła.

Santa Lucia

Santa Lucia to tradycyjna pieśń neapolitańska. Teodoro Cottrau przetłumaczył ją z neapolitańskiego na włoski, a jego firma opublikowała ją jako barkarolę w Neapolu w 1849 roku, podczas pierwszego etapu zjednoczenia Włoch. Była to pierwsza pieśń neapolitańska przetłumaczona na włoski tekst. Oryginalne słowa sławią nadmorską dzielnicę Borgo Santa Lucia w Zatoce Neapolitańskiej, gdzie przewoźnik zaprasza cię na swoją łódź, byś rozkoszował się chłodnym wieczorem. Nagranie Enrica Carusa uchodzi za być może definitywne w XX wieku.

Torna a Surriento

Torna a Surriento, Powróć do Sorrento, została skomponowana w 1894 roku przez Ernesta De Curtisa do słów jego brata Giambattisty, poety i malarza. Prawa autorskie zarejestrowano w 1905 roku. Tradycja głosi, że pochodzi z 1902 roku, gdy burmistrz Sorrento poprosił Giambattistę o pieśń dla odwiedzającego premiera Giuseppe Zanardellego, choć rodzinne papiery sugerują wcześniejsze powstanie. Tak czy inaczej pozostaje jedną z najpopularniejszych pieśni tej tradycji.

Santa Lucia za granicą

Santa Lucia wyruszyła daleko od Zatoki Neapolitańskiej. W Szwecji, Finlandii, Danii, na Wyspach Owczych i w Norwegii nadano jej nowy tekst na Dzień Świętej Łucji, w najciemniejszym czasie roku, a najbardziej znana szwedzka wersja to Sankta Lucia, ljusklara hägring. W Czechach zasłynęła jako Krásná je Neapol, Neapol jest piękny, śpiewana przez Waldemara Matuškę. W Austrii znana jest jako Wenn sich der Abend mild. To, że zaproszenie przewoźnika stało się pieśnią zimowego światła, pokazuje, jak daleko mogły zawędrować neapolitańskie melodie.

Po 1950 roku

Pieśń neapolitańska nie zatrzymała się w pierwszej połowie XX wieku. Wikipedia wymienia Malafemmena autorstwa Totò i Maruzzella Renato Carosone wśród pieśni napisanych po 1950 roku, które stały się klasykami samymi w sobie. Treccani umieszcza Carosone, wraz z Peppino di Capri, w zwrocie ku popowi pod wpływem amerykańskim. Jeśli koncert wykracza poza erę klasyczną, to nazwiska, na które warto nasłuchiwać.

Dla kogo nie jest ta lista

Nie jest to obietnica setlisty ani kompletny przegląd. Jeśli chcesz pełny repertuar, antologia nagrań zrobi więcej. Jeśli chcesz pieśni śpiewane na żywo w sali, z innym wykonawcą na każdą datę, koncert jest sposobem, by usłyszeć garść z nich. Przeczytaj historie, wybierz jedną i nasłuchuj jej.

Czytaj dalej: O sole mio: historia