Het Napolitaans in het lied

Een taal, geen accent

Het Napolitaans, in eigen woorden napulitano, is een Romaanse taal uit de Italo-Dalmatische tak, gesproken in het grootste deel van het vasteland van Zuid-Italië. Ze is vernoemd naar het Koninkrijk Napels, dat ooit het grootste deel van het gebied besloeg en de stad als hoofdstad had. Op 14 oktober 2008 bepaalde een wet van de regio Campania dat het Napolitaans beschermd moest worden. Binnen Italië heeft de taal geen formele nationale status.

Waarom liederen haar gebruiken

Alle Napolitaanse liederen worden geschreven en uitgevoerd in het Napolitaans. De muziek wordt door veel niet-Napolitaanse zangers gezongen, maar het is moeilijk om correct te zingen zonder het dialect te kennen, dat cruciaal is voor de juiste intonatie. Enkele buitenstaanders hebben hun eigen dialectliederen geschreven, met als beroemdste voorbeelden 'A vucchella van Gabriele D'Annunzio en Tu sì 'na cosa grande van Domenico Modugno.

Hoe het klinkt

Het meest opvallende verschil met het Italiaans zit in de uitspraak. Onbeklemtoonde klinkers verzwakken tot een sjwa, de klank van de a in about, waardoor een titel als 'O sole mio met zachte eindklinkers wordt uitgesproken. Het Napolitaans gaat ook anders om met sommige medeklinkerclusters: waar het Italiaans mondo en quando heeft, zegt het Napolitaans munno en quanno. Veel Napolitanen spreken ook Italiaans met een Napolitaans accent, met dezelfde verzwakking van klinkers.

Wat het onderscheidt van het Italiaans

De uitspraak vormt de grootste barrière voor begrip, maar het is de grammatica die de taal echt onderscheidt. Het Napolitaans kent onzijdige zelfstandige naamwoorden en een unieke meervoudsvorming, en geslacht en getal worden gemarkeerd door een verandering in de beklemtoonde klinker, niet in de eindklinker zoals in het Italiaans. Italiaans en Napolitaans zijn in wisselende mate onderling verstaanbaar, afhankelijk van de sprekers.

Literatuur en theater

Het Napolitaans heeft een rijke literaire, muzikale en theatrale geschiedenis. Wikipedia noemt Giambattista Basile, Eduardo Scarpetta, zijn zoon Eduardo De Filippo, Salvatore Di Giacomo en Totò. Dankzij dat erfgoed en het werk van Renato Carosone in de jaren vijftig wordt het nog steeds gebruikt in populaire muziek, en Pino Daniele en de Nuova Compagnia di Canto Popolare brachten het onder de nationale aandacht.

Een taal die reisde

Vooral door massale emigratie uit Zuid-Italië in de late 19e en 20e eeuw zijn er Napolitaanse sprekers in Italiaanse gemeenschappen in de Verenigde Staten, Canada, Australië, Brazilië, Argentinië, Uruguay, Mexico en Venezuela. In de Verenigde Staten hebben het contact met het Engels en het Siciliaans het traditionele Napolitaans aanzienlijk doen verschillen van de spreektaal van Napels vandaag. Het Napolitaans heeft ook de intonatie beïnvloed van het Spaans dat in Buenos Aires en in Uruguay wordt gesproken, wat nog een manier is waarop de klank ervan heeft gereisd.

Luisteren zonder de woorden

Je hoeft het Napolitaans niet te begrijpen om te genieten van een concert met zijn liedjes. De thema's zijn vertrouwd: liefde, verlangen, de zee, de zon, Napels zelf. Een blik op de vertaling van een of twee titels vooraf is genoeg om te weten waar een lied over gaat. Wanneer het meezingen begint, draagt de melodie je, en gasten die geen enkel woord kenden, noemen het universeel.

Lees verder: O sole mio: het verhaal

Voor wie dit niet is

Als je Napolitaans wilt leren spreken, leer je dat niet tijdens een concert van een uur. De Universiteit van Napels Federico II biedt sinds 2003 cursussen in de Campanische dialectologie aan, maar hun doel is de geschiedenis en de sociale rol van de taal te bestuderen, niet om studenten te leren haar te spreken. Voor dit concert is luisteren voldoende. En als je een kortere weg naar vloeiendheid zoekt: een uur liedjes geeft je een handvol klanken en een deuntje, geen grammatica.